Porządnie sprawdzamy każdy temat.

Edytorzy

Anuluj
Artykuł na podstawie 70 źródeł. Ulepszony 10 razy dzięki Waszym podpowiedziom.

Zbieramy dla Was wiedzę korzystając z rzetelnych źródeł i badań. Nie zawsze jesteśmy w stanie dotrzeć do wszystkich informacji, dlatego liczymy na Waszą pomoc.

Dzięki Waszym podpowiedziom artykuły Mózgów są ulepszane i aktualizowane, podobnie jak artykuły Wikipedii.

Najbardziej pomocne Mózgi

  • pomógł 63 razy
    cerris
  • pomógł 32 razy
    gorgiasz
  • pomógł 11 razy
    Agnieszka
  • pomógł 10 razy
    Rol
  • pomógł 3 razy
    anonimowy Mózg
  • pomógł 2 razy
    ToPP
  • pomógł 2 razy
    Michał Klu
  • pomógł 1 razy
    ama
  • pomógł 1 razy
    Jan Kowalski
  • +4

Pomagaj ulepszać artykuły dodając swoje podpowiedzi!

Czy soja jest szkodliwa?

ostatnio ulepszony 20 kwietnia 2017, 16.30

Pokaż zmiany
W skrócie
1 dyskusje

Dla większości osób jedzenie produktów sojowych nie jest szkodliwe. Wbrew powszechnym opiniom izoflawony zawarte w soi nie wpływają na poziom testosteronu u mężczyzn (bezpłodność) ani na szybsze dojrzewanie dzieci. Nie powodują raka piersi u kobiet. Produkty sojowe nie zakłócają trawienia białek, przyswajania składników mineralnych ani nie zlepiają czerwonych krwinek.

Jednak dla niektórych z nas jedzenie produktów sojowych może być szkodliwe. Soi powinny unikać lub przynajmniej ograniczyć jej ilość w diecie te osoby, które mają problemy z kamieniami szczawianowo-wapniowymi, a także chorujący na niedoczynność tarczycy lub dnę moczanową. Soja może uczulać, ale nie zdarza się to bardzo często.

W szczegółach
Podpowiedz coś

Izoflawony zawarte w soi nie mają wpływu na naszą gospodarkę hormonalną. Nie oddziałują na poziom testosteronu u mężczyzn, nie zwiększają ryzyka raka piersi u kobiet ani nie przyczyniają się do szybszego dojrzewania dziewcząt.

Z publikacji naukowych (dokumentujących np. obserwacje in vitro) wynika, że izoflawony mogą przejmować rolę estrogenów i zakłócać pracę układu hormonalnego, m.in. wpływać na pracę hormonów tarczycy. Jednak przeprowadzone badania nie wykazały negatywnego wpływu izoflawonów na organizm człowieka: 

  • Badania naukowe pokazują, że spożywanie produktów sojowych nie zwiększa ryzyka zachorowania na raka piersi, a wręcz przyczynia się do zmniejszenia tego ryzyka, o ile kobieta spożywa dużo produktów sojowych w młodości.
  • Badania naukowe wykazały, że spożywanie soi nie wpływa na poziom testosteronu u mężczyzn. Spożywanie soi nie powoduje również zmniejszenia płodności u mężczyzn.
  • Niektórzy uważają, że fitoestrogeny zawarte w soi są jedną z przyczyn szybszego dojrzewania dziewcząt. Jednak badania temu przeczą - soja nie ma wpływu na szybsze dojrzewanie dziewcząt. Istnieją również badania, według których spożywanie dużej ilości produktów sojowych, szczególnie tofu, może trochę opóźnić dojrzewanie dziewcząt.

Należy pamiętać, że fitoestrogeny (w tym izoflawony), choć są bardzo podobne do estrogenów człowieka, mają siłę działania nawet 1000 razy słabszą. Dla porównania, syntetyczne estrogeny zawarte w tabletkach antykoncepcyjnych są 200 razy mocniejsze od ludzkich.

Wiele badań sugeruje też pozytywny wpływ izoflawonów. Mogą mieć one ochronny wpływ na układ nerwowy w przypadku zawału, wspomagać regenerację bariery endometrium oraz zmniejszać ryzyko raka jajników. Jednemu z izoflawonów soi - genisteinie - przypisuje się możliwość zapobiegania chorobom rakowym. Badania sugerują także możliwość zmniejszenia ryzyka raka żołądka w wyniku spożywania niesfermentowanych produktów sojowych.

Podpowiedz coś

Soja zawiera fityniany, które spożywane w bardzo dużych ilościach mogłyby utrudniać wchłanianie składników mineralnych. Ich ilość w soi jest jednak mała, porównywalna do ilości w innych produktach spożywczych.

Soja zawiera fityniany, czyli związki, które spożyte w bardzo dużych ilościach powodują zmniejszenie wchłaniania wapnia, cynku, żelaza i magnezu. W 100 gramach soi znajduje się 1,2-1,75 gramów fitynianów. To tylko trochę więcej, niż w innych produktach powszechnie przez nas spożywanych: pszenica zawiera 0,52-1,05 g/100g; kukurydza - 0,62-1,17 g/100g; groszek - 0,72-1,23 g/100g. Taka zawartość fitynianów w soi nie powoduje problemów z wchłanianiem wcześniej wymienionych pierwiastków. W przeprowadzonych badaniach naukowych zaobserwowano, że spożywanie około 19 g białka sojowego nie ma wpływu na poziom żelaza i cynku w organizmie. W 100 gramach soi znajduje się około 36 g białka.

Ryzyko zmniejszonego wchłaniania pierwiastków występuje głównie u osób, u których zboża i rośliny strączkowe stanowią podstawę diety, np. u wegetarian. Warto wiedzieć, że odpowiednie namaczanie ziaren soi przed przygotowaniem ich do spożycia (we właściwej temperaturze i wystarczajaco długo) może zmniejszyć ilość kwasu fitowego. Potrzebną do jego dezaktywacji fitazę produkują także bakterie przewodu pokarmowego człowieka, więc w przypadku odpowiednio ukształtowanej mikroflory spożywanie pokarmów zawierających kwas fitowy nie powinno być dla nas zagrażające.

Podpowiedz coś

Spożywanie soi nie zakłóca trawienia białek (co mogłoby powodować gorsze ich przyswajanie oraz inne dolegliwości jak np. bóle brzucha, wzdęcia).

Inhibitory trypsyny, czyli substancje, które blokują działanie trypsyny - enzymu wytwarzanego przez trzustkę i biorącego udział w trawieniu białek - stanowią 6% białka soi. Sposobem na pozbycie się inhibitorów trypsyny z soi jest jej gotowanie, ale nie zawsze jest to możliwe. Bardzo duże spożycie produktów zawierających inhibitory trypsyny może prowadzić do zaburzeń trawienia białek i stanów zapalnych trzustki, ale w badaniach wykazano, że spożywanie 200 g nasion soi dziennie inaktywuje tylko ok. 1% dobowej ilości trypsyny w organizmie - jest to ilość, która nie upośledza trawienia białek w przewodzie pokarmowym.

Podpowiedz coś

Spożywanie soi nie powoduje zlepiania czerwonych krwinek (co mogłoby np. utrudniać krążenie krwi).

Soja zawiera hemaglutyniny (lektyny) - białka zdolne do zlepiania krwinek czerwonych. Hemaglutynacja to proces, podczas którego czerwone krwinki zlepiają się i następuje ich wytrącenie ze środowiska płynnego w postaci grudek, które utrudniają krążenie. Nie ma danych, które by potwierdzały, że ilość hemaglutynin zawarta w soi i produktach sojowych jest szkodliwa dla zdrowia człowieka. Badanie przeprowadzone na zwierzętach pokazuje, że negatywny wpływ hemaglutynin na czerwone krwinki jest znacznie zmniejszony dzięki obróbce cieplnej, wcześniejszemu moczeniu nasion oraz ich fermentacji.

Podpowiedz coś

Spożywanie produktów sojowych nie przyczynia się do powstawania kamieni nerkowych u większości osób. Wyjątkiem są osoby, które mają predyspozycje do powstawania kamieni szczawianowo-wapniowych.

Osoby, które  miały kamienie szczawianowo-wapniowe lub mają predyspozycje do powstawania tego typu zmian powinny istotnie ograniczyć ilość spożywanej soi i produktów sojowych, ponieważ zawierają one nawet do 50 razy więcej szczawianów niż jest to zalecane w diecie dla osób z kamieniami nerkowymi. Osoby, które nie mają predyspozycji do kamieni nerkowych, nie muszą ograniczać spożycia soi.

Podpowiedz coś

Soja może mieć neutralny albo pozytywny wpływ na funkcje poznawcze (np. pamięć, mowę, postrzeganie, myślenie abstrakcyjne).

Niektóre badania wskazują, że spożywanie tofu obniża funkcje poznawcze u pewnej grupy osób, a jednocześnie podwyższa je lub nie wykazuje żadnego wpływu u innej. Być może negatywne wyniki były spowodowane innymi czynnikami - badania zostały przpeprowadzone w Indonezji, gdzie podczas produkcji tofu wykorzystywano formaldehyd, a dodatkowo tofu było spożywane przez biedniejszych i mniej wykształconych ludzi. Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy soja ma pozytywny, czy neutralny wpływ na funkcje poznawcze.

Podpowiedz coś

Kobiety w ciąży nie muszą ograniczać spożywania produktów sojowych.

Soja i produkty sojowe mogą być spożywane w okresie ciąży. Badania nie wykazały, by w wyniku spożywania soi zmieniał się poziom hormonów u kobiet ciężarnych. W badaniach nie potwierdzono również związku między jedzeniem soi podczas ciąży a urodzeniem chłopca ze spodziectwem. Należy jednak zasięgnąć opinii lekarza w przypadku zażywania suplementów zawierających soję ze względu na potencjalnie dużą, skondensowaną dawkę izoflawonów sojowych.

Podpowiedz coś

Sojowe mieszanki dla niemowląt nie wpływają negatywnie na rozwój dzieci.

Mleko sojowe może być podawane małym dzieciom. W badaniach nie potwierdzono, aby mleko sojowe negatywnie wpływało na rozwój fizyczny, psychiczny czy płciowy u dzieci (porównywano grupy karmione mlekiem sojowym i krowim). Jedynie badania przeprwadzone w latach '60, kiedy do mieszanek sojowych nie był dodawany jod, wykazały, że spożycie tego typu mleka może prowadzić do powstania wola. Odkąd mieszanki sojowe dla niemowląt zaczęły być wzbogacane o jod, nie notuje się takich przypadków. W badaniach na osobach dorosłych, które w dzieciństwie były karmione mlekiem sojowym, nie stwierdzono związku między karmieniem mlekiem sojowym a chorobami tarczycy czy problemami z płodnością.

Podpowiedz coś

Niektóre produkty sojowe, np. olej sojowy, mogą być przetwarzane przy użyciu heksanu, ale jego ilość, która może pozostać w produktach, uznawana jest za bezpieczną dla zdrowia.

Heksan (n-heksan) jest bezbarwną, łatwopalną, lotną cieczą używaną między innymi w przemyśle spożywczym do ekstrakcji olejów roślinnych z nasion. Heksan jest wykorzystywany do oddzielenia oleju od białka sojowego. W wyniku tego procesu w produktach mogą pozostać resztki heksanu. W Unii Europejskiej dopuszcza się, aby w końcowym produkcie sojowym znajdowało się maksymalnie 30 mg/kg heksanu. Nie wiadomo, jaka ilość spożywanego heksanu jest trująca dla człowieka, ponieważ badania koncetrują się na szkodliwości heksanu w formie lotnej. Wiadomo, że zbyt duże stężenie heksanu w powietrzu jest trujące.

Ilość heksanu, która znajduje się w pożywieniu, prawdopodobnie nie jest szkodliwa dla zdrowia człowieka. EPA (United States Environmental Protection Agency, Agencja Ochrony Środowiska) ustaliła, że spożycie mniej niż 0,06 mg heksanu na kilogram masy ciała powinno być bezpieczne. Badano poziom heksanu w olejach dostępnych w sprzedaży w Szwajcarii - jako maksymalną wartość stwierdzono 0,13 mg heksanu/kg oleju.

Osoby, które mimo wszystko chcą mieć pewność, że w spożywanych przez nich produktach sojowych nie ma heksanu, powinny wybierać produkty wytwarzane z całej soi, takie jak tofu, tempeh, mleko sojowe, jogurty sojowe.

Podpowiedz coś

Produkty sojowe fermentowane i niefermentowane są tak samo zdrowe.

Powszechnie uznaje się, że najzdrowsze produkty sojowe to te, które podczas procesu wytwarzania są poddane fermentacji, czyli tempeh, miso, tofu, sos sojowy i natto. Popularne produkty sojowe niefermentowane to mleko sojowe, niefermentowane tofu i kotlety sojowe. Nie ma danych, które by potwierdzały, że produkty fermentowane są zdrowsze niż produkty niefermentowane.

Podpowiedz coś

Nie ma dowodów na szkodliwość lub gorszą jakość soi genetycznie modyfikowanej w porównaniu do soi niemodyfikowanej.

Podpowiedz coś

Soja może uczulać, ale nie zdarza się to bardzo często. Na soję uczulonych jest około 0,4% dzieci. Objawy alergii na soję to m. in. wysypka, nudności, biegunka i katar.

  • Około 0,4% dzieci jest uczulonych na soję. Typowe reakcje alergiczne na soję pojawiają się u dzieci do 3 r.ż., większość z nich "wyrasta" z alergii do 10 r.ż..
  • Również osoby dorosłe mogą być uczulone na soję
  • Osoby uczulone na soję często są  uczulone również na orzeszki ziemne, pszenicę, fasolę.
  • Soja bardzo rzadko powoduje wstrząs anafilaktyczny.
  • Objawy alergii na soję to wysypka, świąd w jamie ustnej, nudności, wymioty, biegunka, katar, świszczący oddech. 
  • Produkty z fermentowanej soi są mniej alergizujące; również olej sojowy, który nie zawiera białka, może powodować mniej reakcji uczuleniowych.
Podpowiedz coś

Spożywanie dużej ilości produktów sojowych i jednocześnie niski poziom jodu w organizmie może zwiększać ryzyko wystąpienia chorób niedoczynności tarczycy.Dlatego ważne jest, aby osoby spożywające dużo produktów sojowych, zadbały o odpowiedni poziom jodu w organizmie.

Podpowiedz coś

Osoby chore na niedoczynność tarczycy powinny ograniczyć spożycie produktów sojowych, ponieważ soja zawiera substancje hamujące przyswajanie jodu z pożywienia.

Soja zawiera substancje wolotwórcze, które mogą ograniczyć przyswajanie jodu z pożywienia. Gotowanie zmniejsza zawartość niekorzystnych substancji o ponad 30%. Osoby, u których rozwinęło się wole proste lub stwierdzono niedobór jodu, powinny znacznie ograniczyć spożywanie soi.

Osoby z niedoczynnością tarczycy nie muszą całkowicie rezygnować z produktów sojowych. Ważne jest, aby nie spożywały ich przez cztery godziny od momentu przyjęcia leków na tarczycę.

Podpowiedz coś

Spożywanie dużej ilości puryn może być szkodliwe dla osób cierpiących na dnę moczanową i mimo że nie wszystkie badania to potwierdzają, osobom z tą chorobą odradza się spożywania większych ilości soi i produktów sojowych.

Podpowiedz coś

Soja nie powinna być spożywana na surowo. Jej nasiona są w takiej postaci toksyczne. Istnieją także badania, które sugerują, że surowa soja może wpływać na zmniejszenie tempa wzrostu masy ciała u zwierząt.

Zjedzenie surowej soi może powodować problemy z układem trawiennym, takie jak bóle brzucha, nudności i wymioty. Ponadto przeprowadzono badania, w których karmiono zwierzęta surową soją. Stwierdzono, że aglutynina zawarta w soi powodowała zmniejszenie tempa wzrostu i przyrostu masy ciała u zwierząt. Obróbka termiczna soi powoduje znaczne zmniejszenie ilości aglutyniny. Również inhibitor trypsyny zawarty w soi powodował ograniczenie wzrostu.

Czy wiesz, że możesz mieć wpływ na zawartość tego artykułu?

Jesteśmy otwarci na nowe wskazówki i źródła. Będziemy na bieżąco uwzględniać Twoje podpowiedzi!

Nie teraz

Mózgi popierają podawane informacje źródłami - najczęściej badaniami i rzetelnymi artykułami naukowymi.

Informacje, do których dowiązane są źródła podkreślone są na żółto. Pełna lista źródeł znajduje się też na dole artykułu.

Pomóż nam udoskonalić artykuł dodając podpowiedzi do poszczególnych jego fragmentów.

Możesz śmiało wytykać nam błędy, wskazywać wartościowe źródła wiedzy i zadawać pytania!

Jak pomocny był dla Ciebie ten artykuł?

Czy jest coś, w czym moglibyśmy się poprawić?

Wyślij opinię Nie teraz

Dziękujemy za Twoją opinię!

Ocena: 4.41 (75 ocen)

Źródła, które przeanalizowały Mózgi (łącznie 70)

Zobacz wszystkie